Nhà chưa hoàn công có thừa kế được không?

Vấn đề thừa kế tài sản là nhà ở nhưng chưa hoàn công (chưa cập nhật tài sản gắn liền với đất trên Giấy chứng nhận) là thắc mắc của rất nhiều gia đình khi có người thân qua đời. Theo quy định pháp luật đất đai và dân sự hiện hành, nhà chưa hoàn công vẫn có thể được thừa kế, nhưng quá trình khai nhận và sang tên sẽ gặp một số điểm cần lưu ý về mặt thủ tục pháp lý.

Bản chất pháp lý của nhà chưa hoàn công trong thừa kế

Theo Bộ luật Dân sự, di sản thừa kế bao gồm tài sản riêng của người qua đời, phần tài sản của người đó trong tài sản chung với người khác, quyền tài sản gắn liền với tài sản...

• Đối với quyền sử dụng đất: Nếu mảnh đất đã có Sổ đỏ/Sổ hồng đứng tên người để lại di sản, phần đất này chắc chắn thuộc di sản thừa kế và được phép sang tên theo quy định.
• Đối với ngôi nhà chưa hoàn công: Ngôi nhà gắn liền trên đất mặc dù chưa được cập nhật hoàn công (chưa được cơ quan nhà nước công nhận pháp lý tài sản trên sổ) nhưng vẫn được xem là tài sản thực tế do người để lại di sản xây dựng hoặc sở hữu. Do đó, ngôi nhà này vẫn nằm trong khối di sản mà những người thừa kế có quyền hưởng.

Tuy nhiên, do chưa hoàn công nên cơ quan công chứng hoặc văn phòng đăng ký đất đai không thể tiến hành sang tên ngay lập tức phần nhà ở trên giấy chứng nhận.

2. Các hình thức thừa kế nhà chưa hoàn công

Tương tự như tài sản thông thường, việc thừa kế nhà chưa hoàn công được chia thành hai hình thức chính:

1. Thừa kế theo di chúc: Người để lại di sản có lập di chúc hợp pháp định đoạt quyền sử dụng đất và ngôi nhà trên đất cho người thừa kế.
2. Thừa kế theo pháp luật: Nếu không có di chúc, di sản sẽ được chia theo hàng thừa kế do pháp luật quy định (Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết).

3. Các bước xử lý thủ tục thừa kế nhà chưa hoàn công

Để những người thừa kế có thể đứng tên hợp pháp trên sổ đối với cả đất và nhà, gia đình cần thực hiện theo quy trình sau:

Bước 1: Khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản thừa kế

• Những người thừa kế tiến hành lập Văn bản khai nhận di sản thừa kế hoặc Văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế tại Văn phòng/Phòng công chứng.
• Lưu ý: Trong văn bản công chứng, tài sản di sản cần mô tả rõ ràng gồm quyền sử dụng đất (theo số sổ, thửa đất, tờ bản đồ...) và tài sản gắn liền với đất là ngôi nhà (ghi rõ diện tích xây dựng, diện tích sàn, cấu trúc cơ bản...) dù nhà chưa hoàn công.

Bước 2: Hoàn thiện thủ tục hoàn công (hoặc cập nhật tài sản)

Vì nhà chưa hoàn công nên không thể tiến hành sang tên toàn bộ tài sản trên sổ hồng ngay lập tức. Những người thừa kế cần tiến hành thủ tục hoàn công cho ngôi nhà:

• Xin cấp phép xây dựng (nếu trước đó xây dựng chưa có phép hoặc sai phép cần xử lý vi phạm hành chính nếu có).
• Lập bản vẽ hoàn công.
• Thực hiện thủ tục kê khai, đăng ký biến động để cập nhật tài sản nhà ở gắn liền với đất vào Sổ đỏ/Sổ hồng đứng tên người để lại di sản (hoặc trực tiếp cập nhật sang tên người thừa kế nếu đủ điều kiện pháp lý tại địa phương).

Bước 3: Tiến hành sang tên (đăng ký biến động)

Sau khi ngôi nhà đã được cập nhật hợp pháp trên giấy chứng nhận, người thừa kế tiến hành nộp hồ sơ sang tên tại Văn phòng đăng ký đất đai để hoàn tất thủ tục nhận di sản.

4. Những khó khăn và rủi ro cần lưu ý

• Vướng mắc về quy hoạch hoặc xây dựng sai phép: Nếu ngôi nhà xây dựng trái phép, lấn chiếm đất công, hoặc nằm trong quy hoạch giải tỏa thì việc hoàn công sẽ không thể thực hiện được, từ đó gây khó khăn lớn cho việc công nhận tài sản nhà ở khi chia thừa kế.
• Thời gian kéo dài: Quá trình làm thủ tục hoàn công bổ sung cho tài sản của người đã mất thường mất nhiều thời gian hơn so với việc sang tên một bất động sản đã hoàn chỉnh pháp lý từ trước.

Tóm lại

Nhà chưa hoàn công hoàn toàn có thể được thừa kế theo quy định pháp luật. Tuy nhiên, để đảm bảo quyền lợi lâu dài và thuận lợi cho việc sang tên, mua bán hoặc thế chấp sau này, những người thừa kế nên tiến hành các thủ tục pháp lý để hoàn công và cập nhật tài sản vào sổ hồng càng sớm càng tốt.